Akıllı Gelişim

Herhangi bir konuda bilgisiz olmak cahil olmak için yeterli bir gerekçe olarak sayılamaz. Ancak bilerek ve isteyerek öğrenmemek, bilgi eksikliğini kapatmamak cahilliğin temel sebebidir.

Bugüne kadar pek çok konuda bilinçsiz insanla tanıştım… Cahil olarak rahatlıkla adlandırılabilecek onlarca kiÅŸi biliyorum… Ama bunlar içinde beni en çok ÅŸaşırtan ve üzen etrafımda finansal cahiller görmek, hele ki bunların Türkiye’nin en iyi okullarından ve en çok talep gören bölümlerinden mezun olanları var ki durum içler acısı!

Finansal cahillik temelde kendi kişisel finansı ile ilgili neler döndüğünü bilmeyen, en temel finans konuları bile (gelir-gider-bütçe) gündeminde olmayan, kritik bir borç batağına girmiş olmasına rağmen bunu umursamayan kimselere yakıştırdığım bir sıfat.

Bu yazıda finansal cahilliÄŸi, nelerin buna yol açtığını ve yenmek için neler yapmak gerektiÄŸini anlatacağım. Yeterince ikna olmadıysanız bu cahilliÄŸin size nelere mal olabileceÄŸinden de bahsediyorum…

Gelir-Gider dengesinden habersiz olmak:

“Carrefour’dan yapacağınız alışveriÅŸlerinize 10 TAKSÄ°T”, “Bugün al 3 ay sonra öde!”, “Maaşınızın 6 katı kadar kredi”…

Televizyonları bir açın, ne kadar kolaylaştı değil mi bir şey almak? Hayır, hiçbir şey kolaylaşmadı, hatta daha da zorlaştı.

EÄŸer bugün yaÅŸadığımız koÅŸullara bakmak için bir an için 10 km yukarıya çıksaydık ÅŸu manzarayı görecektik: Gelirinden daha fazla harcayan milyonlarca insan! Bu kadar büyük bir krize raÄŸmen hala hiçbir ÅŸey yokmuÅŸcasına harcamalarına mutlu mutlu devam ediyorlar… GöreceÄŸiniz ÅŸey finansal cahiller topluluÄŸundan ibaret.

Aylık giderleriniz gelirlerinizden çoksa ve bu konuda uzun süredir herhangi bir aksiyon almak yerine daha fazla taksit yaptırmak, bankadan kredi çekmek, kredi kartları arasında borç transferleri yapmak gibi şeylere meylediyorsanız sizin için kötü bir haberim var sevgili finansal cahil okuyucu: bu devran dönmez!

OkumuÅŸ insandan finansal cahil olur mu?

Oluyor! Hatta koca koca ÅŸirketlerin bütçelerini raporlamaktan sorumlu olup, kendi kiÅŸisel bütçesini yapmayanları var… Benzin, market alışveriÅŸi, giysi gibi ufak tefek harcamalar için 10 taksit yaptıranı var… Taksitli alışveriÅŸ yaptığında net bugünkü deÄŸer hesabıyla kara geçtiÄŸini hesaplayabilen, ama ödediÄŸi kredi kartı faizlerini hesaplayamayanları var…

OkumuÅŸ insanın cahili daha fena oluyor sanki… En azından okumamış insanın bir mazereti var! OkumuÅŸların mazereti ne merak ediyorum…

Finansal cahillik semptomları ve tedavisi:

EÄŸer:

• Bugün bir seferde peÅŸin alabileceÄŸiniz ve düzenli yapmanız gereken harcamaları (market, benzin, giysi) kredi kartına taksit yaparak gerçekleÅŸtiriyorsanız
• Normalde aklınızın ucunda olmayan bir ÅŸeyi vitrinin önünden geçerken çok beÄŸenip alıyorsanız
• Bugüne kadar hiçbir harcamanız için bütçe yapmadıysanız
• “Geçen ay ne kadar telefon faturası ödedin?”, “Elektrik, su, aidat ile birlikte ne kadar ev kirası ödüyorsun tam olarak?”, “Aylık net maaşın ne kadar?”, “Maaşının ne kadarını biriktirebiliyorsun?” gibi son derece basit sorulara anında net cevaplar veremiyorsanız
• Sizin için elzem ve büyük yatırımlar (ev almak örneÄŸin) dışında konular için bankadan kredi çekiyorsanız.
• Bankadaki hesabınızda para bitiyor ve hesabınız düzenli olarak eksi bakiyeye düşüyorsa
• Daha taksidi bitmemiÅŸ bir eÅŸyayı yeniliyorsanız (cep telefonu mesela)
• Bugün alışveriÅŸi sıfırlasanız bankalara olan borcunuzu bir ay içinde kapatamıyorsanız
• Kenara kötü günler için hiç para ayırmadıysanız

Muhtemelen ciddi bir finansal cahillik içersine girdiniz demektir.

Her hastalığın bir tedavisi olduÄŸu gibi, bunun da bir tedavisi var. Öncelikle hasta olduÄŸunuzun farkında olmalısınız… Yukardaki semptomlardan bir kaç tanesini yaşıyor olmanıza raÄŸmen “yok ya bende bir problem görmüyorum” diyorsanız tedavi çok zor.

Daha sonra bugüne kadar alıştığınız sanal lüks’ün gerçekleri yansıtmadığını, bunun hayatınızı ve geleceÄŸinizi yok ettiÄŸini hissetmelisiniz.

Ardından aşağıdaki çözüm yollarını uygulamaya başlayabilirsiniz:

• Acilen alışveriÅŸi durdurun: Ä°lk önlem budur; AlışveriÅŸi durdurmak. Geriye yaslanıp şöyle bir düşünün. Almadığınız taktirde hayatınızı krize sokacak, sizi bunaltacak, iÅŸlerinizi çok zorlaÅŸtıracak herhangi bir nesne var mı? (Bu soruyu sorduÄŸum kimseden tatmin edici bir cevap alamadım ÅŸimdiye kadar). Muhtemelen yok… Hayır sevgili okuyucu, iPhone ölümcül bir ihtiyaç deÄŸil! Dolayısıyla en azından bir kaç ay idare edebilirsiniz almadan.
• Kredi kartının taksit özelliÄŸini kapattırın: Hemen hemen bütün bankalar siz talep ederseniz kredi kartının taksit özelliÄŸini kapatabilmektedir. Taksit yaptıramadığınızda cebinizden bir anda çıkan paraya acıyıp gerçeklerin farkına varacaksınız. (100 YTL tutan bir elbise’yi 10 taksit yaptırınca, finansal cahiller elbiseyi 10 liraya aldığını sanıyor. Bu yanılsamadan kurtulmak zaman alacağı için en iyisi taksit’i hayatınızdan çıkartın)
• Gerçek ihtiyaçlarınızı tespit edin: Halihazırda internete girmek için kullandığınız bilgisayarı satıp son model bir yeni bilgisayar alıp tekrar internet girmek için kullanıyorsanız ihtiyaçları tespit etmekte sıkıntı yaÅŸadığınız ortadadır. “Mevcut hayat standardım içinde neleri yapmak bana yetiyor?” sorusuna objektif yanıtlar vererek bir liste yapın, bu listede önemli kalemler dışında alışveriÅŸ yapmayın.
• Borç miktarınızı tespit edin ve önce borçları kapatın: Kredi kartlarına, banka kredilerine eÅŸe dosta akrabaya ne kadar borcunuz varsa bunları bir kenara yazın. Çıkan meblaÄŸ sizi ÅŸaşırtıyorsa finansal cahilliktendir yadırgamayın! Bu borçları ödemek için kendinize bir plan yapın ve borçları ödemeden herhangi bir lüks harcama yapmayın. Sanki mafya kapıya gelmiÅŸ de “haftasonu görüşürüz” dermiÅŸcesine bu borçları kapatmak için panik olun. Bankalar mafyalardan daha tehlikelidirler, kesinlikle parayı tahsil ederler ve kaçamazsınız.
• Bütçe yapın: Kendinize bir bütçe yapın ve bu bütçeye sadık olun. Çok karmaşık ve sofistike bir ÅŸey yapmanıza gerek yok; giysi için ayda X YTL, yemek için Y YTL, kira için Z YTL gibi notlar alsanız yeterli. Basit bir notepad’de takip edebilirsiniz, excel’e yazabilirsiniz… Veya daha pratik olan expenseview.com sitesine üye olabilirsiniz.
• Gelir-giderinizi takip edin: Bir not defterine, excel’e, telefonunuza, expenseview’a… Artık nereye isterseniz farketmez gün içinde yaptığınız her harcamayı not edin. BaÅŸta zor gelebilir bu disiplini oturtmak, ama gün sonunda saçma sapan ÅŸeylere ne kadar para harcadığınızı görünce harcadığınız efora deÄŸdiÄŸini göreceksiniz.

Son olarak; yazımda kullandığım “finansal cahillik” terimine kimsenin alınmasını istemem… Ancak bazı ÅŸeylerin farkına varmak için durumun ne kadar vahim olduÄŸunu önce anlamak lazım.

Kredi kartı borcu yüzünden kapınıza bir haciz gelirse veya para biriktiremediÄŸiniz için çok kazançlı bir yatırım’ı karçırdıysanız, ya da tanıdıklarınız birer birer kendi evlerini alırken siz hala ev sahibine yüklü miktarda kira ödüyorsanız artık bu duruma bir dur demek gerekli.

Umarım finansal cahilliğe veda etmeye bu yazıdan sonra karar vermişsinizdir.