Etkin Piyasa Hipotezi (Efficient Market Hypothesis)

Borsa veya herhangi bir “anlık transfer piyasası” beni hep cezbetmiştir. Bu tür mekanizmalarda oyuncuların karar alma süreçleri çok hızlıdır ve hemen tüm oyuna etki eder.

Borsa’yı ilginç kılan da bu bence. Yüzbinlerce yatırımcı bir koloni halinde bu mekanizmada yaşıyor ve aldıkları kararlar mekanizmayı harekete geçiriyor.

Ancak bu oyuncular içinde bazıları diğerlerine göre “hep daha fazla kazanabiliyor”, örneğin efsane yatırımcı, “Omaha Kahini”  Warren Buffett gibileri.

Bu tür vakalar, akademisyenleri piyasaların “etkinliği” konusunda araştırma yapmaya sevk ediyor ve ortaya Etkin Piyasa Hipotezi çıkıyor.

Bu yazıda borsa’da gerçekten “teknikler uygulayarak” diğer yatırımcılardan daha fazla kazanılabilir mi “Etkin Piyasa Hipotezi” altında inceliyorum.

Piyasa Etkinliği? Ne demek bu?

Basitçe özetlemek gerekirse, etkin bir piyasada bir oyuncu (yatırımcı) teknik analiz, tüyo (hile, insider trading vs.) ve basit mali analiz vb. aletleri kullanarak diğerlerinden daha fazla kazanç elde edemez.

Çünkü diğer bütün yatırımcılar da aynı anda, aynı değişkenlere, aynı mantık silsilesinde davranarak karar alacak ve ortaya fark yaratacak bir başarı çıkmayacaktır.

Örneğin: Diyelim ki X şirketindeki arkadaşınız, çaktırmadan size X şirketinin 10 yıllık tüm stratejik yatırım planını anlattı. Siz de bunu öğrenince hemen borsada X şirketinin hissesini almak istediniz.

Eğer borsa “etkin bir piyasa” ise siz bu hareketi yapana kadar diğer tüm yatırımcılar da bu haberi duymuş ve X şirketine yatırım yapmış olacaktır.

Dolayısıyla etkin bir piyasada duyumlar herkes tarafından aynı anda elde edilebildiği için, bu işi “erken duyan” bir kişinin avantajından söz edilemez.

Veya başka bir örnek: Diyelim ki oturdunuz şirketin gelir tablosunu, bilançosunu incelediniz ve bu şirkete yatırım yapmak çok karlı… Eğer etkin bir piyasa ise zaten diğer tüm oyuncular da aynen sizin yaptığınız gibi, bu şirketin mali tablolarını incelemiş ve rasyo analizi yapmış olacaktır.

Dolayısıyla bu analizin size bir “fark yaratması” mümkün olmaz etkin piyasalarda. Örnekler çoğaltılabilir, ama konu anlaşıldı herhalde.

Peki piyasalar gerçekten etkin mi?

Bu sorunun cevabını vermek kolay değil, her piyasanın “etkinlik seviyesi” birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle akademisyenler bir skala belirlemişler.

Eğer temel analiz kullanarak (mali tablo analizi, piyasa analizi) diğerlerinden bir fark yaratabiliyorsanız (diğerleri bu analizleri yapabilecek durumda değilse) bu tür piyasalar “zayıf form” (weak-form efficiency) adlandırılır.

Eğer temel analiz yetersiz kalıyor ve içerden tüyo alarak (insider information) fark yaratabiliyorsanız bu tür piyasalara “orta-form” (semi-form efficient) piyasalar deniyor.

Eğer içerden bilgi almak da mümkün değil ve/ya alsanız da bir işe yaramıyorsa bunlara da güçlü form etkin (strong-form efficient) piyasalar deniyor.

Buna göre piyasalar için bazı araştırmalar yapılarak etkinlik seviyesi belirlenebiliyor.

Örneğin geçmiş fiyatları inceleyip, bir trend yakalayıp, gelecek fiyatları tahmin edebiliyorsanız bu piyasa etkin bir piyasa değildir. Veya içerden bilgi almak yasaksa ve bu yasak uygulanıyorsa o zaman büyük ihtimalle bu piyasa güçlü-etkin bir piyasadır.

Ülkenin durumuna, yatırımcıların kalitesine-bilgi seviyesine, kanunlara, piyasanın derinliğine ve uygulanan regülasyonlara göre etkinlik seviyesi değişebilmektedir.

Peki hangi tür piyasalara yatırım yapmak gerekir?

Eğer spekülatörseniz, sizin için en uygun mekan etkin olmayan piyasalardır. Bu sayede zaten cahil-cühela olan yatırımcıyı kolaylıkla dolandırarak, şirketlerin içinden bilgi sızdırarak piyasa değişimlerine en hızlı tepkiyi veren kişi olur ve karınızı katlayarak arttırırsınız.

Eğer mantıklı bir yatırımcıysanız etkin olmayan piyasalardan uzak durun, veya bu tür piyasalarda mutlaka uzman kişilerden danışmanlık alarak çalışın, ayrıca kısa vadeli hareketlerden kaçının. Çünkü aksi durumda mutlaka bir spekülatör sizi çarpacaktır.

Peki İMKB etkin bir piyasa mı?

Bununla ilgili yapılmış akademik araştırmalar, İMKB’nin zayıf-form (weak-form) etkin bir piyasa olduğuna dair sonuçlar çıkartıyor. Yani temel analiz kullanarak bile bu borsa’da fark yaratabiliyorsunuz.

Örneğin sektörü, rakipleri, ülkenin gelişimini, tüketim trendlerini, şirketlerin mali tablolarını analiz edebiliyorsanız, yatırımcıların çoğundan daha fazla gelir elde edebilirsiniz bizim borsamızda. (Ki bunları yapabilmek de o kadar zor değil, biraz finans bilgisi ve araştırma merakı ile fena bir performans göstermezsiniz)

Borsamızın “zayıf-form” etkin olmasının bazı sebepleri var.

1) Borsamız derin değil. Yeterince oyuncu yok, şirketlerin halka açıklık oranları gelişmiş ülkelere nazaran çok komik kalıyor.

2) Borsa yatırımcıları ne yaptığını bilmiyor. O kadar “emekli oldum, emekli paramla at yarışı oynamaktansa, borsa oynayayım” türünden insan var ki, şaşırıyorum… Bizdeki borsa yatırımcılarının (onlar kendilerine “oyuncu” diyorlar) önemli bir kısmı hayatında hiç mali tablo görmemiş, görse gelir tablosu-bilanço ne demek anlayacak durumda değil.

3) Kanunlar yetersiz veya uygulanmıyor. Şirket içinden bilgi sızdırmak, tüyo vermek (insider trading) ülkemizde suç. Ancak ortada bu suçu denetleyecek aktif bir denetim mekanizması yok, takip eden de yok. Bu suçtan hapis cezası almış kaç kişiyi duydunuz? Yoksa bizde bu tür ahlaksız hareketler hiç mi yapılmıyor? hadi canım…

Sonuç:

Ülkemiz piyasaları yabancı piyasalarla kıyaslandığında hala çok geride ve primitif. Bu da piyasa etkinliğine yansıyor. Borsamız etkin olmadığı için de “keriz silkeleme” aktiviteleri çok yaygın, devamlı spekülatif hareketler gerçekleşiyor.

Bunu bilerek, farkında olarak yatırım yapmak mantıklı. Aksi halde, bu işten fırsat sağlayan belirli bir azınlığın oyununa gelmeniz çok muhtemel.

, , , , , ,

  • Pingback: Etkin Piyasa (Efficient Market)()

  • Pingback: Etkin Piyasalar Teorisi Üzerine | Amatör Yatırımcı()

  • Eray Gemici

    deniz arkadışıma katılıyorum. tamamen yanlış bilgi. önce Fama’nın 1970 te yayınladığı temel makaleyi, ardından da 1991 yılında yayınladığı makaleyi okumaları gerek. lütfen düzeltin. İmkb’nin zayıf formda etkin olduğunu söylüyorsunuz ve böyle bir piyasada anormal getiri sağlanabileceğini belirtiyorsunuz. zayıf formda etkin piyasada adı üstünde etkin geçmiş fiyat bilgilerinden hareketle anormal bir getiri sağlayamazsınız.

  • Deniz

    Insanlari yanlis yonlendiriyorsunuz. Efektif Market teorisinin 3 formunu da tekrar okumanizi (orjinalinden (Fama, 1991)) ve yazinizi duzeltmenizi tavsiye ederim.

  • Ilayda

    Yaziniz icin gercekten cok tesekkurler! Cok faydali oldu benim icin. Haftaya 1500 kelimelik ingilizce bir kompozisyon teslim etmem gerekli EMH ile Behavioral Finance’in karsilastirilmasiyla ilgili. Reading list’deki ingilizce makaleleri anlamamistim, Turkce sitelerde de bu kadar anlasilir ve yeterli bilgi bulamamistim, tekrardan tesekkurler!

  • nurbanu

    muhteşemsiniz! çok teşekkür ediyorum kendimce yarın sabah financial markets sınavım var ve notlarım ingilizce olduğu için bu konuyu bir türlü anlayamamıştım benim için ve arkadaşlarım için mükemmel oldu teşekkür ederimmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm

Powered by WordPress. Designed by Woo Themes

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.